Nie trzeba czytać prac Svetazara Pejovicha czy Douglassa Northa (twórcy teorii neoinstytucjonalnej) aby się dowiedzieć, że największym kosztem gospodarczym jest brak zaufania i wysoki „koszt wymuszenia transakcji”. Nasza gospodarka pilnie powinna poszukiwać rozwiązań gospodarczych opartych o zaufanie. Rozwiązań, które minimalizowałyby wpływ zachowań nieprzewidywalnych. Pomóc może albo „intuicja inżynierska”, albo analiza gospodarek, które osiągnęły sukces mimo braku bogactw naturalnych.

Zwracamy uwagę na gospodarki dalekiego wschodu, gdyż tam świadoma polityka państwa doprowadziła do powstania konglomeratów (japońskie keiretsy, koreańskie czebole), które doprowadziły do zagospodarowania zasobów niemożliwych do zagospodarowania, przy liberalnym rozumieniu konkurencyjności

Spolecznosc zainteresowana klasteringiem podzielila sie obecnie na dwa obozy wyznajace rozne podejscie do zagadnien klasteringu.
1. Klastering jako „process”.
Grupa ta stara sie badac zjawisko skupisk i przyczyn ich powstawania. Charakterystycznym dla tej grupy jest calkowite ignorowanie wplywu rozwiazan prawnych na proces powstawania tych skupisk oraz potrzeby badania modeli organizacyjnych dla sieciowej struktury powiazan wystepujacych w klastrach. Jest to oficjalne stanowisko doradców rzadu polskiego wspierane autorytetem dyrektora The Competitiveness Institute z siedziba w Barcelonie Pana Kristofera Erlandssona. Ta grupa – po prostu – nie widzi zadnych problemów poza problemami mentalnymi.
2. Klastering jako „project”.
Grupa ta – skupiona wokól autorów projektu ustawy – traktuje klastering jako nowy sposób wlaczania zasobów do obrotu gospodarczego konkurencyjny do spólek i spóldzielni. Klaster ma otworzyc mozliwosc organizowania produkcji w systemach gniazdowych lub potokowych przez grupy niezaleznych podmiotów gospodarczych wyspecjalizowanych w waskiej liczbie procesów technologicznych.

Różnicowanie społeczeństwa jest jednym z najsilniejszych efektów polityki gospodarczej ostatnich piętnastu lat. Naturalną jego konsekwencją jest wzrost wpływów wąskiej grupy ludzi nazywanej “elitą”, która kształtuje ład państwowy zgodnie ze swoimi poglądami – nierzadko skażonymi partykularyzmem. . Konieczność przekonania znaczącej części społeczeństwa do swoich racji, w perspektywie zbliżających się wyborów parlamentarnych, stanowi problem w każdej demokracji: jak skłonić wyborców do głosowania – niekiedy nawet wbrew ich interesom?

Tekst ten powstał po tym, gdy rząd publicznie "odciął się" od projektu ustawy. Stąd jego polemiczny charakter.
Należy jednak uznać iż krytyka projektu miała swe ¼ródło nie tylko w stereotypach myślowych, na jakie zwraca uwagę M. Porter, ale także w słabościach samej koncepcji. Dzięki tej krytyce projekt został znacząco poprawiony, a oficjalne stanowisko rządu zmieniło się na "neutralne".

Mamy nadzieję, że zachowanie polemicznego charakter tekstu zostanie zrozumiane wyłącznie jako zachęta do dyskusji. Tam, gdzie ścierają się różne koncepcje łatwiej o wypracowanie optymalnej strategii. W tym wypadku mamy na dodatek koncepcje raczej uzupełniające się niż konkurencyjne.