[Pierwszapublikacja poniższego tekstu: "Studia Europejskie", "Zeszyt Branżowy - informatyka" 3/2006. WSIiZ w Rzeszowie]

Zazwyczaj wyróżnia się dwa kierunki integracji: poziomą i pionową.
Integracja pozioma polega na współpracy przedsiębiorstw o podobnej działalności. Zyski z takiej integracji pojawiają się dzięki wspólnym zakupom, możliwości podejmowania wspólnie większych przedsięwzięć, obniżeniu (rozłożeniu) kosztów. Z uwagi na wysoki stopień specjalizacji przedsiębiorstw i trudny rynek (silna konkurencja), tego rodzaju integracja wśród przedsiębiorstw informatycznych jest ograniczona.
Integracja pionowa polega na objęciu przez grupę współpracujących przedsiębiorstw złożonego przedsięwzięcia - w ten sposób, że kolejne jego etapy wykonują różne przedsiębiorstwa. Taka integracja jest czymś naturalnym. Najczęściej odbywa się to na następujących zasadach: główny wykonawca wynajmuje podwykonawców do realizacji konkretnych zadań.

Działalność gospodarcza przedsiębiorstw informatycznych w klastrze, pozwala na uzyskanie wielu pozytywnych efektów - o wiele bardziej fundamentalnych, niż prosty efekt synergii.

Współpraca w klastrze

Pozycja rynkowa

Współpraca w ramach klastra umożliwia łatwiejsze zawiązywanie konsorcjów, które mogą podjąć konkurencję o kontrakty z dużymi firmami. Tworzy się marka, która może mieć większą wartość rynkową, niż którakolwiek z firm. W przetargach organizowanych przez jednostki samorządowe, przedsiębiorstwa w klastrze powinny zyskać uprzywilejowaną pozycję. Samorządy mogą bowiem traktować klaster - strukturę silnie związaną ze społecznością lokalną - jako sposób na rozwój przedsiębiorczości w regionie.

Informatyzacja w oparciu o biznesowe struktury sieciowe

W przeszłości informatyzacja polegała na integracji ze sobą kilku kluczowych aplikacji. Pó¼niej nadszedł czas drogich systemów zintegrowanych. Nowoczesny system informatyczny to "organizm" - wiele niezależnych rozwiązań współpracujących ze sobą przez interfejsy. Zarządzanie takim systemem zostało przesunięte do przedsiębiorstwa, w którym odbywa się jego rozwój. Dostawcy dbają o rozwój jego elementów - małych aplikacji. Aplikacje te stały się częściami systemu podobnymi do innych elementów struktury teleinformatycznej - jak serwery, czy elementy sieci. Całość tworzy system informacyjny, który nie może z natury rzeczy być oderwany od całości funkcji przedsiębiorstwa. Zbliżamy się do złotego środka - połączenia uniwersalnych elementów w specjalizowaną i dopasowaną dla konkretnych potrzeb całość.

Podstawowe elementy takiego systemu, to:

• formalna analiza i projekt (UML)

• baza danych SQL

• niezależny system raportowania, hurtownia danych

• standardowe interfejsy (XML)

• aplikacje

Wdrożenie takiego systemu nie jest pojedynczą inwestycją, ale przedsięwzięciem - długotrwałym procesem. Współpraca z klastrem przedsiębiorstw informatycznych, zapewnia optymalne warunki dla takiego wdrożenia:

1. Współpraca z wieloma podmiotami i jednym koordynatorem, zapewnia możliwość szybkiej reakcji na problemy

2. Ryzyko niepowodzenia ograniczone do pojedynczej aplikacji

3. Model biznesowy oparty o stosunki personalne ułatwia bezpośredni kontakt z twórcą rozwiązania. W dużych korporacjach , istnieje tendencja do przesunięcia kontaktów z klientem jak najniżej - najlepiej do rozmowy z automatem. W klastrze mamy bezpośredni kontakt z koordynatorem, a w następnym kroku - z twórcą rozwiązania.

4. Zwiększa się znacznie bezpieczeństwo inwestycji:

   • Klaster - struktura trwała (likwidacja jednego przedsiębiorstwa nie wpływa na jego istnienie)

   • Maksymalne wykorzystanie aplikacji otwartych

   • Poza przedsiębiorstwem zostaje jedynie rozwój aplikacji komercyjnych - łatwość wymiany bez zachwiania całego systemu

   • Małe przedsiębiorstwa = większa odpowiedzialność

   • Możliwość zastrzeżenia trwałej dostępności kodu

Rozwój aplikacji

Czasy małych przedsiębiorstw, które były w stanie stworzyć aplikacje, obejmujące całość potrzeb klienta minęły. Potrzeby przedsiębiorstw stają się bowiem coraz większe. Stworzenie odpowiednich rozwiązań od zera wymaga olbrzymich nakładów. Przedsiębiorstwa informatyczne, które je poniosły, stosują agresywny marketing, który utrudnia konkurowanie z nimi mniejszych dostawców w każdym zakresie. Na dodatek wszystko, co są w stanie zaoferować za rozsądną cenę, to parametryzacja standardowych aplikacji (a to stanowczo zbyt mało jak na współczesne potrzeby). Z kolei, mniejsi dostawcy, są zmuszeni do konkurowania ceną, przez co "psują rynek". Taką sytuację można zinterpretować w ten sposób, że część kosztów rozwiązania informatycznego staje się kosztem budowania pozycji rynkowej przez dostawcę. Przykładowo mamy firmę X o znaczącej pozycji rynkowej. Potrzebuje ona rozwiązań informatycznych o wartości 100 tys zł. Mniejszy dostawca może zaoferować rozwiązanie nawet za 10% tej ceny, licząc na to, że po udanym wdrożeniu zyska znaczącą pozycję w swoich referencjach, co z kolei ułatwi zdobycie następnych klientów. Gdy cena jest zbyt niska, zwiększa się znacząco ryzyko niepowodzenia, gdyż:

• wzrost kosztów (np. przeciągnięcie się w czasie realizacji) może sprawić, że dostawca nie będzie zdolny finansować prac ze środków własnych

• niska cena może skłaniać do obniżenia jakości poniżej akceptowalnego poziomu

• zazwyczaj klient podchodzi do takiego wdrożenia w sposób zbyt lekceważący, a jego brak zaangażowania w zasadzie wyklucza pełny sukces wdrożenia

• zmiana wymogów na każdym etapie projektu wydaje się czymś prostym (taką informację niesie z sobą niska cena)

 Czy w związku z tym małe przedsiębiorstwa są skazane na pracę dla dużych? Wręcz przeciwnie. To w takich przedsiębiorstwach rodzą się innowacje. Ich znaczenia nie można przecenić. Współpraca w klastrze ułatwia takie ułożenie stosunków między przedsiębiorstwami, by dla każdego z nich korzyści były ewidentne, a gro¼ba wchłonięcia zminimalizowana. Małe przedsiębiorstwo zyskuje markę klastra - nie musi więc budować swojej pozycji rynkowej poprzez obniżanie cen. Współpraca ułatwia stosowanie wspólnych standardów, pozwalając na przedstawienie kompleksowej oferty. Można wykonać wiele prac przygotowawczych i integracyjnych, które w wykonaniu dużego dostawcy byłyby niebotycznie drogie (dla przykładu formalną analizę i projekt systemu wykonuje się obecnie jedynie w przypadku bardzo dużych kontraktów). Szczególnego znaczenia w tym modelu rozwoju aplikacji nabierają rozwiązania otwarte. Swobodny dostęp do nich ułatwia budowanie pozycji rynkowej w oparciu o kryteria merytoryczne: wygrywa ten, kto potrafi lepiej poukładać dostępne wszystkim "klocki" w gotowy system. Tworzy się struktura, w której wzrost zależy w głównej mierze od posiadanej wiedzy i umiejętności. Nie ulega wątpliwości, że taka będzie (albo: powinna być) gospodarka przyszłości.

Wsparcie klastra dla informatyki zakładowej

Tradycyjnie rosnące potrzeby informatyczne mogą być zaspokajane poprzez:

• rozwój komórki informatycznej:

• zakup usług z zewnątrz (outsourcing)

• inwestycje w infrastrukturę (wsparcie techniczne dla informatyka)

Pojawiającą się obecnie alternatywą jest wzrost możliwości informatyki zakładowej poprzez współpracę z siecią przedsiębiorstw informatycznych (klastrem). Wzrost ten może być zapewniony poprzez:

• dostęp do bazy wiedzy

• współpracę specjalistów

• wymianę doświadczeń w zakresie wyboru najlepszych rozwiązań - w tym "open source"

Klastering a outsourcing

Outsourcing - przy wielu swoich zaletach - ma więc też poważne wady. Dlatego nie należy do rzadkości sytuacja, że prędzej czy pó¼niej klient dochodzi do wniosku, że woli rozbudowywać własne służby informatyczne - nawet kosztem zwiększenia nakładów. Poza wymienionymi wyżej czynnikami, skłaniającymi do takiej decyzji, można zwrócić uwagę na dwa inne:

• pojawiają się drobne w sumie potrzeby, które informatyk zakładowy załatwia w 5 minut; na interwencję z zewnątrz trzeba niekiedy czekać;

• swoista "kalkulacja" - oparta o czas pracy (przy czym bierze się pod uwagę tylko czas obecności w siedzibie odbiorcy usługi) - tak oceniany outsourcing zawsze będzie droższy

Obsługa przez klaster może prowadzić do obniżenia kosztów, bez wprowadzania outsourcingu. Najbardziej naturalnym rozwiązaniem, jest informatyk pracujący "u siebie", ale związany silnie z przedsiębiorstwem, dla którego świadczy usługi (poprzez stałą umowę). Jeśli bieżące potrzeby przedsiębiorstwa są mniejsze, niż możliwości informatyka na pełnym etacie - może on stosunkowo łatwo znale¼ć dodatkowe ¼ródła dochodu. Z drugiej strony - możliwości sprostania rosnącym potrzebom - dzięki współpracy w sieci - znacząco rosną. Potrzeba zwiększenia liczebności komórki informatycznej pojawia się znacznie pó¼niej.

Prace rozwojowe

Przy tradycyjnym podejściu mamy następujący model współpracy:

• informatyk zakładowy: bieżący serwis i wsparcie

• integrator: wsparcie zewnętrzne, usługi wdrożeniowe

• producent: rozwój aplikacji

Pojawia się problem: rozumienie potrzeb największe u informatyka zakładowego, a możliwości ich realizacji - u producenta. Problem pochodnym jest zapewnienie dobrej komunikacji między integratorem, producentem i informatykiem zakładowym.
Przy podejściu "klastrowym", informatyk zakładowy uczestniczy w przedsięwzięciu, które można nazwać: obsługa informatyczna przedsiębiorstwa. Problem komunikacji nie występuje - dobra komunikacja w klastrze wynika z istoty jego działania. Należy przy tym zwrócić uwagę na brak rozgraniczenia: rozwój - serwis. Rozwój systemu informacyjnego jest permanentny - zgodnie z potrzebami nowoczesnego przedsiębiorstwa.

Jerzy Wawro, kwiecień 2006